YOSHLAR TARAQQIYOTI STRATEGIYASINI AMALGA OSHIRISH JARAYONIDA YARATILAYOTGAN IMKONIYATLAR VA ERISHILAYOTGAN NATIJALAR

Mamlakatimizda yoshlar siyosatini izchil amalga oshirish, ularning intellektual, iqtisodiy va ijtimoiy salohiyatini ro‘yobga chiqarish hamda zamonaviy rivojlanish jarayonlariga faol jalb etish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida qaralmoqda. Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridagi studiyalar orqali 60 mingdan ziyod yoshlar vakillari ishtirokida o‘tkazilgan uchrashuv yoshlar masalasi davlat miqyosida strategik ahamiyat kasb etayotganini yaqqol namoyon etdi. Davlat rahbari tomonidan mamlakatimizdagi 22 milliondan ziyod yoshlar ulkan iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy kuch ekani ta’kidlanib, barcha darajadagi rahbarlar zimmasiga yoshlarning bandligini ta’minlash, til va kasb-hunarga o‘rgatish, sport va innovatsion faoliyatga jalb etish hamda ularning tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash vazifalari yuklatildi.

Tahliliy jihatdan qaralganda, so‘nggi yillarda yoshlar uchun yaratilgan imkoniyatlar natijasida xalqaro maydondagi yutuqlar sezilarli darajada oshdi. Xususan, jahon fan olimpiadalarida qo‘lga kiritilgan 66 ta oltin, 147 ta kumush va 221 ta bronza medal yoshlarning ilmiy salohiyati izchil yuksalayotganini ko‘rsatadi. Nufuzli xorijiy oliygohlarda tahsil olayotgan yoshlar sonining ortishi, jumladan, Garvard, Yel, Prinston, Kolumbiya va Kornell universitetlarida tahsil olayotgan talabalarning 500 nafardan oshgani hamda TOP-100 talikdagi oliygohlarda o‘qiyotgan 3,5 mingdan ziyod yoshlar mavjudligi ta’lim sohasidagi islohotlarning samaradorligini tasdiqlaydi.

Innovatsion rivojlanish kontekstida yoshlar startap faoliyatining kengayib borayotgani alohida ahamiyatga ega. 63 ta startap loyihasining AQSh, Janubiy Koreya, Buyuk Britaniya va Birlashgan Arab Amirliklari bozorlariga kirib borgani mamlakatda innovatsion ekotizim shakllanayotganini anglatadi. Yosh sportchilarning xalqaro arenalarda qo‘lga kiritgan 720 ta oltin, 671 ta kumush va 854 ta bronza medallari esa yoshlar siyosatining ko‘p yo‘nalishli va kompleks xarakterini ko‘rsatadi. Natijada yosh tadbirkorlar mamlakatdagi biznes vakillarining 35 foizini tashkil etishi iqtisodiyotda yoshlar ulushining ortib borayotganidan dalolat beradi.

Yoshlar bandligini ta’minlash va tadbirkorlikni rivojlantirish masalasi davlat siyosatining muhim yo‘nalishlaridan biri sifatida qaralmoqda. Har yili 600 ming yosh mehnat bozoriga kirib kelayotgani, 2030 yilga borib bu ko‘rsatkich 1 millionga yetishi prognoz qilinayotgani yoshlar uchun barqaror ish o‘rinlari yaratish zaruratini kuchaytirmoqda. Shu nuqtai nazardan, banklar va Yoshlar ishlari agentligiga yo‘naltirilgan 400 million dollar hamda “Yoshlar biznesi” va “Kelajakka qadam” dasturlari orqali 15 ming yoshning tadbirkorlik faoliyatini boshlashi muhim natija sifatida baholanadi.

Yurtboshimiz tomonidan ilgari surilgan tashabbuslar va 2025 yilda qabul qilingan 209 hamda 309-sonli qaror va farmonlar ijrosini ta’minlash Toshkent arxitektura-qurilish universiteti faoliyatining ustuvor yo‘nalishiga aylandi. Mazkur hujjatlar ijrosi doirasida universitetimizda nafaqat dual ta’lim tizimi kengaytirildi, balki ishlab chiqarish, ilm-fan va ta’lim integratsiyasini mustahkamlashga qaratilgan keng ko‘lamli loyihalar amalga oshirildi.

Xususan, respublikamizning yirik qurilish kompaniyalari — “Golden House” va “NRG” bilan hamkorlik memorandumlari imzolandi hamda dual ta’lim mexanizmi amaliy bosqichga olib chiqildi. Bugungi kunda talabalarimiz zamonaviy turar joy massivlari, ko‘p funksiyali majmualar va yirik infratuzilma obyektlarida amaliyot o‘tamoqda, real loyiha jarayonlarida ishtirok etmoqda. Bu esa ularning nazariy bilimini mustahkamlash bilan birga, loyiha boshqaruvi, qurilish texnologiyalari, muhandislik yechimlari va jamoaviy ishlash ko‘nikmalarini shakllantirmoqda.

Shu bilan birga, universitet tomonidan o‘ndan ortiq mahalliy va xorijiy tashkilotlar, loyiha institutlari, arxitektura byurolari hamda qurilish klasterlari bilan hamkorlik kelishuvlari imzolandi. Natijada talabalar uchun ishlab chiqarish amaliyoti bazalari kengaydi, qo‘shma ilmiy-amaliy seminarlar, mahorat darslari va treninglar yo‘lga qo‘yildi.

Universitetda “Yoshlar biznes inkubatori”, startap loyihalarni qo‘llab-quvvatlash markazi hamda innovatsion laboratoriyalar faoliyati kengaytirildi. Talabalar tomonidan ilgari surilgan g‘oyalar asosida “aqlli uy”, energiya tejamkor qurilish materiallari, raqamli loyihalash (BIM), yashil arxitektura va barqaror shaharsozlik yo‘nalishlarida bir qator amaliy loyihalar ishlab chiqildi. Ayrim loyihalar investorlar e’tiborini tortib, tijoratlashtirish bosqichiga olib chiqildi.

Bundan tashqari, universitetda xalqaro hamkorlik doirasida qo‘shma ta’lim dasturlari, akademik almashinuv va malaka oshirish loyihalari amalga oshirilmoqda. Professor-o‘qituvchilar va talabalar nufuzli xorijiy universitetlar bilan qo‘shma tadqiqotlarda ishtirok etmoqda. Bu esa ta’lim sifatini xalqaro standartlar darajasiga olib chiqishga xizmat qilmoqda.

Talabalar uchun yaratilgan infratuzilma ham tubdan yangilandi: zamonaviy o‘quv auditoriyalari, raqamli texnologiyalar bilan jihozlangan laboratoriyalar, kovorking zonalar, elektron kutubxona tizimi, qulay talabalar turar joylari hamda sport va madaniy maskanlar yoshlarning har tomonlama rivojlanishiga xizmat qilmoqda.

Eng muhimi, biz yoshlarga shunchaki diplom emas, balki real kasbiy kompetensiya berishni maqsad qilganmiz. Bugungi shiddatli zamonda bilim va ko‘nikmaga ega bo‘lgan mutaxassisgina o‘z o‘rnini topa oladi. Aks holda, sun’iy intellekt va zamonaviy texnologiyalar ko‘plab kasbiy yo‘nalishlarni egallab bormoqda. Shu bois universitetimizda yaratilgan imkoniyatlardan samarali foydalanish, har bir kunni bilim va izlanish bilan boyitish bugungi yoshlar oldidagi eng muhim vazifadir.

Toshkent arxitektura-qurilish universiteti bundan buyon ham yoshlarning tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash, ularni amaliyotga yaqin, innovatsion fikrlaydigan va raqobatbardosh mutaxassis sifatida tarbiyalash yo‘lida barcha kuch va imkoniyatlarini safarbar etadi. Chunki biz ishonamiz — bugungi bilimli va harakatchan talaba ertangi Yangi O‘zbekiston bunyodkoridir.

Yangi tashabbuslar tahlili yoshlar tadbirkorligini qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarining yanada kengayib borayotganini ko‘rsatadi. Kredit limitlarining oshirilishi, innovatsion startap loyihalariga investitsiya kiritish imkoniyatining yaratilishi, franshiza asosida biznes boshlash uchun qulay moliyalashtirish paketlari joriy etilishi yoshlar iqtisodiy faolligini oshirishga xizmat qilmoqda. “Kelajak tadbirkori”, “Yangi avlod tadbirkorlari”, “Yoshlar biznes inkubatori” kabi dasturlar esa yoshlarni biznesga tizimli tayyorlash, g‘oyalarni real loyihalarga aylantirish va bozorga chiqish imkoniyatlarini kengaytirishga qaratilgan.

Ta’lim va kasbiy tayyorgarlik yo‘nalishida ham muhim yangiliklar kuzatilmoqda. Texnikumlarda dual ta’limning kengaytirilishi, spin-off loyihalar uchun moliyaviy qo‘llab-quvvatlash, “Work and travel” dasturining joriy etilishi yoshlarning kasbiy mobilligini oshirishga xizmat qiladi. Xorijiy til sertifikatiga ega yoshlar sonining 600 mingdan oshgani hamda 72 ming instruktor shakllangani global integratsiya jarayonlari kuchayganini ko‘rsatadi. Xususiy o‘quv markazlariga berilayotgan soliq imtiyozlari esa ta’lim infratuzilmasining rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatmoqda.

Ijtimoiy sohada volontyorlik harakatining rivojlanishi ham muhim natijalardan biridir. Volontyorlar sonining 100 mingdan oshgani, grantlar ajratilishi va ijtimoiy faollikni rag‘batlantiruvchi tizimlarning joriy etilishi yoshlarning fuqarolik mas’uliyatini oshirishga xizmat qilmoqda. Yosh oilalarni qo‘llab-quvvatlash, kitobxonlikni rivojlantirish, inkluziv tashabbuslarni kengaytirish hamda jazoni ijro etish muassasalaridan qaytgan yoshlarni jamiyatga moslashtirishga qaratilgan dasturlar yoshlar siyosatining ijtimoiy yo‘nalishdagi samaradorligini ko‘rsatadi.

Solishtirma tahlil shuni ko‘rsatadiki, avvalgi davrlarda yoshlar siyosati asosan ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan bo‘lsa, hozirgi bosqichda innovatsion rivojlanish, tadbirkorlik, global integratsiya va kompetensiyaviy yondashuv ustuvorlik kasb etmoqda. Moliyaviy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarining kengayishi, inkubatorlar, grantlar, venchur jamg‘armalar va startaplarni qo‘llab-quvvatlash tizimining shakllanishi yoshlarni passiv ijtimoiy qatlamdan faol iqtisodiy subyektga aylantirishga xizmat qilmoqda.

Xulosa qilib aytganda, yoshlarga yaratilayotgan imkoniyatlar tizimli, kompleks va uzoq muddatli istiqbolga yo‘naltirilgan bo‘lib, ularning ta’lim, tadbirkorlik, innovatsiya, sport va ijtimoiy faollik sohalarida o‘z salohiyatini to‘liq namoyon etishiga xizmat qilmoqda. Shu bilan birga, mazkur imkoniyatlarning samaradorligi yoshlarning shaxsiy tashabbuskorligi, mas’uliyati va faolligi bilan bevosita bog‘liq bo‘lib, bu jarayon davlat va jamiyat hamkorligining muhim natijasi sifatida namoyon bo‘lmoqda.

Tulaganov Baxrom Abdukabilovich

Toshkent arxitektura-qurilish universiteti rektori,

texnika fanlari boʻyicha falsafa doktori, dotsent